Mulleres migrantes en Galicia: unha realidade que esixe respostas integrais
A migración forma parte da realidade social, económica e demográfica de Galicia. Cada ano, moitas mulleres chegan á nosa comunidade buscando seguridade, estabilidade, emprego, oportunidades para as súas fillas e fillos ou a posibilidade de reconstruír un proxecto de vida. Porén, ese camiño non sempre comeza en condicións de igualdade.
Para moitas mulleres migrantes, a chegada a Galicia non supón unicamente adaptarse a un territorio novo. Supón tamén enfrontarse a trámites administrativos complexos, barreiras lingüísticas, dificultades para acceder a un emprego digno, problemas de vivenda, falta de redes familiares, sobrecarga de coidados e, nalgúns casos, situacións de violencia, illamento ou dependencia económica.
Falar de mulleres migrantes en situación de vulnerabilidade social non significa falar de mulleres sen capacidades. Ao contrario: moitas delas chegan con experiencia laboral, formación, competencias, responsabilidade familiar e unha enorme capacidade de resiliencia. A vulnerabilidade aparece cando esas capacidades non atopan condicións reais para desenvolverse. Cando unha persoa non pode regularizar a súa situación, homologar os seus estudos, acceder a unha entrevista de traballo, comprender un trámite dixital ou conciliar o coidado das súas fillas e fillos cunha formación, a desigualdade deixa de ser unha idea abstracta e convértese nunha barreira cotiá.
A vulnerabilidade non é unha soa: acumúlase
Un dos principais erros ao analizar a situación das mulleres migrantes é pensar que existe unha única causa de exclusión. Na práctica, a vulnerabilidade adoita ser acumulativa.
Unha muller pode ter dificultades administrativas e, ao mesmo tempo, estar coidando soa das súas fillas e fillos. Pode ter experiencia profesional no seu país de orixe, pero non contar cunha titulación homologada en España. Pode coñecer os seus dereitos, pero non ter medios dixitais para realizar unha solicitude. Pode necesitar atención psicolóxica, pero non saber como acceder ao sistema. Pode ter vontade de traballar, pero atoparse con empregos informais, horarios incompatibles ou condicións abusivas.
Esta acumulación de obstáculos afecta directamente á autonomía persoal, á saúde emocional, á estabilidade económica e á participación social. Tamén condiciona a vida das familias, especialmente cando hai menores ao seu cargo.
Por iso, as respostas parciais son insuficientes. Non abonda con ofrecer unha información puntual. Non abonda con entregar unha listaxe de recursos. Non abonda con derivar sen acompañar. As mulleres migrantes en situación de especial vulnerabilidade necesitan respostas próximas, coordinadas, comprensibles e adaptadas á súa situación real.
Emprego, coidados e precariedade: unha relación desigual
O emprego é unha das principais vías de inclusión, pero tamén un dos ámbitos onde máis se reproducen as desigualdades. Moitas mulleres migrantes atopan as súas primeiras oportunidades laborais en sectores feminizados e precarizados, como os coidados, o emprego doméstico, a limpeza, a hostalaría ou os servizos persoais.
Estes sectores son esenciais para o sostemento da vida cotiá e para o funcionamento de moitas familias e empresas. Porén, non sempre ofrecen estabilidade, recoñecemento, salarios adecuados ou condicións laborais seguras. A falta de documentación, o descoñecemento dos dereitos laborais, a necesidade urxente de ingresos ou a ausencia de redes de apoio poden aumentar o risco de explotación ou informalidade.
A inclusión sociolaboral das mulleres migrantes non pode limitarse a «atopar calquera emprego». Debe orientarse cara a empregos dignos, con dereitos, con cotización e con posibilidades de continuidade. Tamén debe ter en conta a formación, a mellora das competencias, a confianza persoal e a capacidade de moverse nun mercado laboral cada vez máis dixitalizado.
A fenda dixital tamén exclúe
A dixitalización da administración e do mercado laboral creou novas oportunidades, pero tamén novas barreiras. Hoxe moitas xestións esenciais realízanse por internet: pedir unha cita, presentar documentación, consultar un expediente, buscar emprego, enviar un currículo, inscribirse nunha formación ou comunicarse cunha administración pública.
Para unha muller que non domina o idioma, que non ten ordenador, que comparte o teléfono móbil coa súa familia ou que nunca utilizou unha sede electrónica, estes trámites poden converterse nun muro. A fenda dixital non é só falta de coñecementos técnicos. Tamén é falta de acceso, de acompañamento, de confianza e de seguridade.
Reducir esta fenda é clave para que as mulleres migrantes poidan exercer os seus dereitos con maior autonomía. A inclusión dixital, cando se traballa de forma práctica e adaptada, mellora o acceso ao emprego, á formación, á información e aos recursos públicos.
Saúde emocional, soidade e dó migratorio
Migrar implica comezar de novo. E comezar de novo pode ser unha oportunidade, pero tamén un proceso de perda, incerteza e desgaste emocional.
Moitas mulleres migrantes viven situacións de dó migratorio: separación da familia, perda de referentes, cambios culturais, presión económica, medo ao futuro ou sensación de non pertencer. A isto súmase, en moitos casos, a responsabilidade de soster emocional e economicamente outras persoas.
A saúde mental e o benestar emocional non poden quedar fóra das políticas de inclusión. A ansiedade, o estrés, a tristeza, a soidade ou o trauma afectan á capacidade de buscar emprego, aprender, relacionarse, tomar decisións ou soster un proceso administrativo longo.
Acompañar as mulleres migrantes tamén significa crear espazos seguros, escoitar sen xulgar, recoñecer as súas traxectorias e reforzar a súa autoestima, autonomía e capacidade de decisión.
Violencia, dependencia e necesidade de protección
As mulleres migrantes tamén poden enfrontarse a formas específicas de violencia ou control. A dependencia económica, a falta de redes, o descoñecemento do sistema de protección, o medo a denunciar ou a situación administrativa poden dificultar a saída dunha relación violenta ou abusiva.
A importancia das redes comunitarias
A importancia das redes comunitarias
Ningún proceso de inclusión se sostén só con trámites. As redes importan. Ter a quen preguntar, con quen falar, onde acudir ou quen acompañe nun momento difícil pode marcar a diferenza entre avanzar ou quedar bloqueada.
As entidades sociais, os servizos sociais comunitarios, os centros de información á muller, os centros educativos, os recursos sanitarios, as asociacións veciñais e o tecido comunitario teñen un papel fundamental. Cando estes recursos traballan de forma coordinada, as mulleres non teñen que repetir unha e outra vez a súa historia nin percorrer soas un labirinto institucional.
A inclusión real constrúese desde a proximidade. Desde o coñecemento do territorio. Desde a confianza. Desde a capacidade de adaptar as respostas a cada situación.
VALÍA: o compromiso de SenValos coa autonomía das mulleres migrantes
Neste contexto, a ONGD SenValos desenvolverá en Galicia o proxecto VALÍA, aprobado pola Xunta de Galicia, co obxectivo de contribuír á inclusión social, á autonomía persoal e á mellora das oportunidades de mulleres migrantes, emigrantes retornadas e refuxiadas en situación de vulnerabilidade.
VALÍA nace dunha convicción clara: as mulleres migrantes non necesitan respostas asistencialistas, senón oportunidades reais, acompañamento profesional e recoñecemento das súas capacidades. O proxecto oriéntase a reducir as barreiras sociais, administrativas, laborais, dixitais e psicosociais que dificultan a súa participación plena na sociedade galega.
Desde SenValos entendemos que apoiar as mulleres migrantes tamén significa fortalecer Galicia. Porque unha sociedade máis xusta, máis cohesionada e máis inclusiva é aquela que permite que todas as persoas desenvolvan o seu proxecto de vida con dignidade, dereitos e autonomía.
Financiamento do proxecto
O proxecto VALÍA está desenvolvido pola ONGD SenValos en Galicia e conta con financiamento público no marco das subvencións dirixidas a entidades de iniciativa social sen ánimo de lucro para programas destinados a mulleres en situación de especial vulnerabilidade.
Actuación subvencionada pola Consellería de Política Social e Igualdade da Xunta de Galicia e cofinanciada pola Unión Europea no marco do Programa FSE+ Galicia 2021-2027, dentro do obxectivo de promover unha Europa máis social e inclusiva, a inclusión activa, a igualdade de oportunidades, a non discriminación e a mellora da empregabilidade dos grupos en situación de maior vulnerabilidade.
