A participación de SenValos no Proceso de Descubrimento Emprendedor (PDE) de Restauración Colectiva impulsado pola Fundación Paideia Galiza e a Fundación Juana de Vega foi unha oportunidade para levar unha mensaxe clara: a transición cara a unha restauración colectiva responsable en Galicia só terá sentido se ao mesmo tempo fortalecemos o tecido agroecológico e abrimos espazo á inclusión laboral e o emprendemento das persoas migrantes.
Na mesa de persoas expertas sobre produción ecolóxica, SenValos puxo sobre a mesa esta dobre mirada: territorio e emprego digno; transición ecolóxica e xustiza social; menús saudables e proxectos de vida que arraigan en Galicia.
Un PDE para repensar a restauración colectiva en clave de territorio
Os PDE son xornadas participativas nas que administración, empresas, entidades sociais, centros de investigación e outras persoas clave reúnense para identificar retos e oportunidades de negocio ligados á Estratexia de Especialización Intelixente (RIS3). Neste caso, o PDE centrouse en como impulsar unha restauración colectiva –pública e privada– que incorpore criterios de circularidade, ecoloxía e sustentabilidade, e que abra novas oportunidades empresariais en Galicia.
Este PDE enmárcase no proxecto Circular Challenge de Paideia, que traballa para apoiar a innovación e a economía circular en pequenos negocios galegos, abarcando diferentes sectores produtivos.
O que nos deixou a presentación da Fundación Juana de Vega
A presentación inicial da Fundación Juana de Vega, titulada “Restauración colectiva responsable: como conseguila e superar obstáculos” (5 de novembro de 2025), debuxou con moita claridade tanto a urxencia como o potencial de transformación que ten a restauración colectiva en Galicia.
Algunhas ideas clave que convidan á acción
- O sistema alimentario está no centro dos grandes desafíos: ao redor do 30 % das emisións globais de gases de efecto invernadoiro provén da alimentación; un terzo dos alimentos acaba no lixo; e millóns de mortes anuais relaciónanse con dietas pouco saudables.
- Galicia é un territorio con enorme potencial agrario, pero en abandono: perdéronse unhas 300.000 hectáreas de superficie agraria útil desde 1985 e unhas 500.000 hectáreas con boa aptitude produtiva están infrautilizadas, co consecuente aumento do risco de grandes incendios e a desaparición dos mosaicos agroforestais.
- Existe unha alta dependencia agroalimentaria externa, especialmente en froitas, hortalizas, pataca e cereais. Con todo, recuperando ao redor de 146.000 hectáreas de cultivos poderíase reducir aproximadamente un 30 % esa dependencia e avanzar cara a unha maior soberanía alimentaria.
- A produción ecolóxica en Galicia crece, pero segue lonxe do seu potencial: unhas 43.000 hectáreas (6–7 % da SAU), maioritariamente pastos, con moi pouca superficie ecolóxica dedicada a froitas, hortalizas, pataca e cereais que realmente alimenten comedores colectivos.
- O marco normativo empuxa na boa dirección: o Pacto Verde Europeo e a estratexia “Da granxa á mesa” impulsan a compra pública alimentaria sostible; en España, estímase un gasto anual duns 2.500 millóns de euros en compra pública de alimentos, que debe converterse en panca de cambio cara a sistemas alimentarios máis saudables e circulares.
- O novo Real Decreto 315/2025 sobre menús escolares fixa criterios mínimos de calidade nutricional e sustentabilidade: froita e verdura diarias, mínimo de produto de tempada, reforzo do consumo de legumes e peixe, e introdución obrigatoria de produto ecolóxico, con previsión de estender estes criterios a hospitais e residencias.
- Galicia conta ademais cunha nova Lei de Calidade Alimentaria (1/2024), que protexe a calidade, rastrexabilidade e sustentabilidade dos alimentos galegos, e cunha lei que incorpora o ciclo de vida do produto como criterio de avaliación nas contratacións públicas.
- Os comedores escolares son unha panca decisiva: hai 616 comedores e case 77.000 comensais, con máis de 100.000 menús servidos cada día en Galicia, pero a maioría das concesións están en mans de grandes empresas con sede fose do territorio, o que dificulta a entrada de pequenas producións locais.
- Xa existen experiencias inspiradoras que demostran que é posible: a rede municipal de comedores de Ames, a biorregión EoAlimenta e a restauración corporativa sostible de Inditex, así como os “Ecocomedores dá Biosfera” en Mariñas Coruñesas e Terras do Mandeo, cunha asociación de persoas produtoras ecolóxicas (ECOAGRA), formación a cociñas e ferramentas dixitais para a comercialización.
- As barreiras principais son sistémicas: licitacións pensadas para grandes lotes, criterios de adxudicación dominados polo prezo, falta de plataformas loxísticas, desconexión entre oferta e demanda e debilidade das pequenas explotacións en transformación e comercialización.
- A solución pasa por coordinar toda a cadea de valor: produción local, loxística, compra responsable, cociña colectiva e educación para un consumo consciente, traballando de forma articulada entre administracións, empresas, persoas produtoras, cociñeiras e entidades sociais.
Esta radiografía conecta de cheo coa propia misión de SenValos: se non se xestionan territorio e cadeas de valor con criterio social e ecolóxico, consolídanse o abandono, a precariedade e a desigualdade.
A achega de SenValos: agroecología e inclusión de persoas migrantes
Na mesa de produción ecolóxica do PDE, SenValos levou a voz de quen, a miúdo, quedan fóra destas conversacións: as persoas migrantes que xa están a soster parte do sistema alimentario, tanto no campo como na restauración, e que con todo seguen afrontando máis barreiras que oportunidades.
A nosa aposta céntrase en varios eixos:
- Apoiar o tecido produtivo agroecológico galego
- Acompañando a pequenas explotacións na súa profesionalización e conexión con canles de restauración colectiva.
- Promovendo alianzas entre persoas produtoras, comedores escolares, empresas de restauración e administracións locais, para que a compra pública e colectiva priorice produto ecolóxico e de proximidade.
- Facilitar a incorporación de persoas migrantes a este tecido produtivo
- Deseñando itinerarios de inserción laboral que conectan formación en agroecología, cociña sostible e competencias transversais con necesidades reais de man de obra no medio rural e na restauración.
- Impulsando prácticas, contratos e acompañamento social que favorezan o arraigamento no territorio, evitando que a man de obra migrante quede condenada á temporalidade e á precariedade.
- Impulsar o emprendemento con impacto social e ambiental
- Acompañando proxectos liderados por persoas migrantes en ámbitos como a produción ecolóxica, a transformación alimentaria ou a restauración, axudando a que estes negocios conéctense con cadeas de subministración locais e con iniciativas de restauración colectiva responsable.
A mensaxe é sinxelo: se imos redeseñar os menús que alimentan a miles de nenas, nenos, persoas maiores e traballadoras cada día, aproveitemos ese esforzo para crear emprego digno, diversificar o tecido empresarial e converter a diversidade cultural nun activo para o territorio.
Dos menús aos proxectos de vida: próxima parada, Territorio Emprende
Esta visión seguirase concretando esta fin de semana no encontro Territorio Emprende – Retiro Semente I: “Ou fogón e a foliada dás alianzas”, organizado por Fundación Paideia. O retiro terá lugar na Casa Rural A Casa Antiga do Monte, en Lestrobe (A Coruña), un espazo pensado para combinar reflexión, convivencia e deseño de proxectos con impacto.
Dentro do programa, o sábado 29 de novembro, a mesa redonda “Experiencia inspiradora: Emprender con impacto” poñerá rostro e voz a esta aposta polo emprendemento diverso e arraigado ao territorio. Alí compartirán a súa experiencia dúas persoas emprendedoras migrantes acompañadas por SenValos:
- Mariña, innovadora agrícola venezolana vinculada á produción agroecológica, que está a demostrar que é posible combinar coñecemento técnico, prácticas sostibles e unha mirada intercultural sobre a alimentación.
- Mamadou, emprendedor senegalés á fronte do restaurante Faramaren, que incorpora produto local e propostas gastronómicas que achegan outras culturas ao padal galego, xerando emprego e dinamizando a contorna.
Esta mesa, moderada pola socióloga e consultora Luisa Gallego, enmárcase nunha xornada que tamén inclúe un laboratorio de cocreación de ideas, espazos de cinema-fórum sobre territorio e futuro sostible, e un peche colectivo de compromisos.
Cara a unha restauración colectiva que transforme territorio e biografías
A participación de SenValos no PDE de Restauración Colectiva e en Territorio Emprende non é un feito illado, senón un paso máis nunha estratexia de longo percorrido:
- Vincular a loita contra o abandono rural e o risco de incendios coa creación de emprego digno no campo e a restauración.
- Aproveitar o enorme volume de menús dos comedores colectivos como ferramenta para impulsar a produción ecolóxica local.
- Asegurar que as persoas migrantes forman parte, en condicións de igualdade, desta transición ecolóxica, xa sexa a través da inserción laboral ou do emprendemento.
Se ti traballas nunha administración local, nun comedor escolar, nunha empresa de restauración ou nunha explotación agroecológica, leste é o momento de preguntarche que papel podes xogar. Cada licitación, cada menú, cada pequeno acordo de subministración pode ser unha peza máis nun sistema alimentario galego máis xusto, sostible e inclusivo.
En SenValos seguiremos poñendo o foco aí: en que cada menú conte, e en que cada persoa que quere construír a súa vida en Galicia poida facelo contribuíndo a un territorio vivo, diverso e con futuro.
