La madrugada del 20 de septiembre de 2025, el edificio de la Asociación PRODEME que albergará un centro de acogida en Monforte de Lemos sufrió un ataque con cócteles molotov. No hubo heridos, pero sí daños materiales. Autoridades locales y autonómicas condenaron el hecho y anunciaron refuerzo de la seguridad. Este episodio, más allá del impacto, nos recuerda que la infancia debe estar siempre a salvo de la violencia y la xenofobia.
Quen son e que precisan
As persoas menores migrantes non acompañadas (MMNA) son rapaces e rapazas que chegan sen referentes adultos e pasan á tutela da administración autonómica. Galicia xa recibiu a comunicación dos primeiros expedientes dentro do reparto estatal —dous adolescentes procedentes de Canarias— e deberá acoller máis ao longo do curso. A súa prioridade é a protección, a escolarización e a saúde, como establecen a lei e os estándares internacionais.
Cinco bulos… e os feitos
1) “Traen delincuencia”.
A evidencia comparada non mostra unha relación causal entre a presenza de MMNA e un aumento da delincuencia nos barrios. A delincuencia xuvenil é multicausal (desarraigamento, pobreza, consumo, falta de oportunidades) e redúcese cando se ofrece escolarización, acompañamento e lecer educativo estable. Ademais, estes rapaces e rapazas son con frecuencia vítimas de agresións e delitos de odio; sinalalos indiscriminadamente dificulta a súa protección e a convivencia.
Que sabemos que funciona:
- Acollida e estabilidade residencial desde o primeiro día, con referentes adultos claros.
- Escolarización e reforzo lingüístico intensivo nos primeiros meses.
- Mentoría e deporte ou lecer estruturado como factor de protección.
- Mediación comunitaria co tecido veciñal e os comercios para resolver temores e rumores.
- Coordinación entre equipos educativos, servizos sociais e policía de proximidade, cun enfoque preventivo.
Non hai datos que xustifiquen o estigma, pero si evidencias de que a inclusión social ordenada mellora a seguridade de todas as persoas.
2) “Reciben máis axudas ca as familias galegas”.
Falso. As prestacións económicas ordinarias esixen residencia e empadroamento e non existen axudas “exclusivas” por ser estranxeiro. O que si existe é o sistema de protección á infancia, que se aplica a calquera persoa menor tutelada —sexa española ou estranxeira— e réxese polo interese superior do menor.
Que reciben realmente? Aloxamento e manutención nun recurso residencial ou familiar, escolarización e apoio lingüístico, roupa e material escolar, atención sanitaria e psicolóxica, acompañamento educativo e asesoramento xurídico para regularizar a súa situación. Son apoios en especie, non “pagas” persoais.
Pola contra, prestacións monetarias como as rendas mínimas ou as axudas autonómicas adoitan esixir unha idade e requisitos administrativos que as persoas menores non cumpren; e, ao facer 18 anos, o acceso a programas de emancipación depende das prazas dispoñibles e da avaliación profesional, non é automático.
Conclusión: non hai privilexios, hai protección infantil equiparable á que recibe calquera rapaz ou rapaza baixo tutela.
3) “Colapsan a sanidade e os servizos”.
A saturación prevénse e corríxese con planificación, ampliación dos recursos e financiamento interadministrativo. As MMNA utilizan, sobre todo, a atención primaria e pediátrica, a saúde mental infanto-xuvenil, a educación e os servizos sociais. A súa chegada é gradual e, con previsión, os sistemas poden absorber a demanda. O principal colo de botella non é “quen vén”, senón como organizamos a resposta: tarxetas ou identificación sanitaria, intérpretes, primeira cita médica e calendario de vacinación.
Trátase máis ben dun reto de xestión e recursos, non dun problema atribuíble ás persoas menores.
4) “Todas son maiores facéndose pasar por menores”.
Os casos dubidosos sométense a protocolos de determinación da idade coa intervención da Fiscalía de Menores e, se é o caso, revisión xudicial. Non é a norma e só se activa cando existen dúbidas razoables. O circuíto inclúe entrevista social, comprobación documental, presenza de intérprete e, se procede, valoración médica non invasiva por equipos multidisciplinares; as probas radiolóxicas ou outras exploracións utilízanse de forma subsidiaria e proporcional. O informe é motivado e pode recorrerse. Mentres se resolve, rexe a presunción de minoría e a protección inmediata (acollida, escolarización e tarxeta sanitaria provisional). Difundir sospeitas xeneralizadas vulnera a súa dignidade e dificulta a súa integración.
Garantías básicas:
- Dereito a intérprete e a información comprensible.
- Consentimento informado para calquera proba.
- Participación do Ministerio Fiscal e control xudicial.
- Posibilidade de revisión se aparecen novas probas documentais.
5) “Galicia non pode acoller”.
A Xunta sinalou tensións de capacidade e financiamento, pero tamén recoñece que o traslado está en marcha e que se habilitarán centros e prazas en diferentes concellos. Acoller si é posible se se asegura unha planificación por fases, cofinanciamento Estado-autonomía-UE e reforzo de persoal (educadores e educadoras, traballadores e traballadoras sociais, psicoloxía, mediación e equipos sanitarios). O cometido institucional é garantir protección e continuidade educativa, co apoio do Estado e a coordinación local.
A clave non é dicir “non podemos”, senón organizar e financiar ben o que xa funciona noutros territorios, coa participación social e a avaliación.
Que funciona (e como podes axudar)
- Acollida segura e tranquila: minimizar o ruído mediático hostil e asegurar contornas libres de odio. As condenas públicas, como as expresadas tras o ataque de Monforte, son fundamentais.
- Escolarización e apoio lingüístico: entrada inmediata no sistema educativo, reforzo do idioma e titoría entre iguais.
- Saúde mental e acompañamento: atención aos duelos migratorios e aos traumas, con profesionais especializados.
- Itinerarios formativos e de emprego: acceso á FP, orientación e prácticas protexidas que favorezan a autonomía.
- Rede comunitaria: ONGD como SenValos achegan mediación intercultural, mentorías, reforzo escolar e traballo con familias e barrios. Súmate como voluntario ou voluntaria, doa material escolar ou axuda a tecer alianzas con centros e empresas locais.
Pechar filas coa infancia
A violencia nunca pode marcar o comezo dunha vida nova. A resposta ética e eficaz é acoller, protexer e integrar, desmontando bulos con datos e promovendo solucións reais. Monforte non pode quedar como a noticia dun ataque: que sexa o punto de partida dunha comunidade que coida.
