Categoría: Política migratoria

La madrugada del 20 de septiembre de 2025, el edificio de la Asociación PRODEME que albergará un centro de acogida en Monforte de Lemos sufrió un ataque con cócteles molotov. No hubo heridos, pero sí daños materiales. Autoridades locales y autonómicas condenaron el hecho y anunciaron refuerzo de la seguridad. Este episodio, más allá del impacto, nos recuerda que la infancia debe estar siempre a salvo de la violencia y la xenofobia.

Quen son e que precisan

As persoas menores migrantes non acompañadas (MMNA) son rapaces e rapazas que chegan sen referentes adultos e pasan á tutela da administración autonómica. Galicia xa recibiu a comunicación dos primeiros expedientes dentro do reparto estatal —dous adolescentes procedentes de Canarias— e deberá acoller máis ao longo do curso. A súa prioridade é a protección, a escolarización e a saúde, como establecen a lei e os estándares internacionais.

Cinco bulos… e os feitos

1) “Traen delincuencia”.
A evidencia comparada non mostra unha relación causal entre a presenza de MMNA e un aumento da delincuencia nos barrios. A delincuencia xuvenil é multicausal (desarraigamento, pobreza, consumo, falta de oportunidades) e redúcese cando se ofrece escolarización, acompañamento e lecer educativo estable. Ademais, estes rapaces e rapazas son con frecuencia vítimas de agresións e delitos de odio; sinalalos indiscriminadamente dificulta a súa protección e a convivencia.

Que sabemos que funciona:

• Acollida e estabilidade residencial desde o primeiro día, con referentes adultos claros.
• Escolarización e reforzo lingüístico intensivo nos primeiros meses.
• Mentoría e deporte ou lecer estruturado como factor de protección.
• Mediación comunitaria co tecido veciñal e os comercios para resolver temores e rumores.
• Coordinación entre equipos educativos, servizos sociais e policía de proximidade, cun enfoque preventivo.

Non hai datos que xustifiquen o estigma, pero si evidencias de que a inclusión social ordenada mellora a seguridade de todas as persoas.

2) “Reciben máis axudas ca as familias galegas”.
Falso. As prestacións económicas ordinarias esixen residencia e empadroamento e non existen axudas “exclusivas” por ser estranxeiro. O que si existe é o sistema de protección á infancia, que se aplica a calquera persoa menor tutelada —sexa española ou estranxeira— e réxese polo interese superior do menor.

Que reciben realmente? Aloxamento e manutención nun recurso residencial ou familiar, escolarización e apoio lingüístico, roupa e material escolar, atención sanitaria e psicolóxica, acompañamento educativo e asesoramento xurídico para regularizar a súa situación. Son apoios en especie, non “pagas” persoais.

Pola contra, prestacións monetarias como as rendas mínimas ou as axudas autonómicas adoitan esixir unha idade e requisitos administrativos que as persoas menores non cumpren; e, ao facer 18 anos, o acceso a programas de emancipación depende das prazas dispoñibles e da avaliación profesional, non é automático.

Conclusión: non hai privilexios, hai protección infantil equiparable á que recibe calquera rapaz ou rapaza baixo tutela.

3) “Colapsan a sanidade e os servizos”.
A saturación prevénse e corríxese con planificación, ampliación dos recursos e financiamento interadministrativo. As MMNA utilizan, sobre todo, a atención primaria e pediátrica, a saúde mental infanto-xuvenil, a educación e os servizos sociais. A súa chegada é gradual e, con previsión, os sistemas poden absorber a demanda. O principal colo de botella non é “quen vén”, senón como organizamos a resposta: tarxetas ou identificación sanitaria, intérpretes, primeira cita médica e calendario de vacinación.

Trátase máis ben dun reto de xestión e recursos, non dun problema atribuíble ás persoas menores.

4) “Todas son maiores facéndose pasar por menores”.
Os casos dubidosos sométense a protocolos de determinación da idade coa intervención da Fiscalía de Menores e, se é o caso, revisión xudicial. Non é a norma e só se activa cando existen dúbidas razoables. O circuíto inclúe entrevista social, comprobación documental, presenza de intérprete e, se procede, valoración médica non invasiva por equipos multidisciplinares; as probas radiolóxicas ou outras exploracións utilízanse de forma subsidiaria e proporcional. O informe é motivado e pode recorrerse. Mentres se resolve, rexe a presunción de minoría e a protección inmediata (acollida, escolarización e tarxeta sanitaria provisional). Difundir sospeitas xeneralizadas vulnera a súa dignidade e dificulta a súa integración.

Garantías básicas:

• Dereito a intérprete e a información comprensible.
• Consentimento informado para calquera proba.
• Participación do Ministerio Fiscal e control xudicial.
• Posibilidade de revisión se aparecen novas probas documentais.

5) “Galicia non pode acoller”.
A Xunta sinalou tensións de capacidade e financiamento, pero tamén recoñece que o traslado está en marcha e que se habilitarán centros e prazas en diferentes concellos. Acoller si é posible se se asegura unha planificación por fases, cofinanciamento Estado-autonomía-UE e reforzo de persoal (educadores e educadoras, traballadores e traballadoras sociais, psicoloxía, mediación e equipos sanitarios). O cometido institucional é garantir protección e continuidade educativa, co apoio do Estado e a coordinación local.

A clave non é dicir “non podemos”, senón organizar e financiar ben o que xa funciona noutros territorios, coa participación social e a avaliación.

Que funciona (e como podes axudar)

• Acollida segura e tranquila: minimizar o ruído mediático hostil e asegurar contornas libres de odio. As condenas públicas, como as expresadas tras o ataque de Monforte, son fundamentais.
• Escolarización e apoio lingüístico: entrada inmediata no sistema educativo, reforzo do idioma e titoría entre iguais.
• Saúde mental e acompañamento: atención aos duelos migratorios e aos traumas, con profesionais especializados.
• Itinerarios formativos e de emprego: acceso á FP, orientación e prácticas protexidas que favorezan a autonomía.
• Rede comunitaria: ONGD como SenValos achegan mediación intercultural, mentorías, reforzo escolar e traballo con familias e barrios. Súmate como voluntario ou voluntaria, doa material escolar ou axuda a tecer alianzas con centros e empresas locais.

Pechar filas coa infancia

A violencia nunca pode marcar o comezo dunha vida nova. A resposta ética e eficaz é acoller, protexer e integrar, desmontando bulos con datos e promovendo solucións reais. Monforte non pode quedar como a noticia dun ataque: que sexa o punto de partida dunha comunidade que coida.

Ceuta está a vivir unha situación excepcional. En poucas horas, decenas de miles de persoas cruzaron desde Marrocos, principalmente polo contorno do espigón e a praia do Tarajal. Moitas fixérono camiñando pola costa ou entrando no mar, con grave risco para as súas vidas.

Estamos, polo tanto, ante unha emerxencia fronteiriza, humanitaria e administrativa. Negar a súa gravidade sería irresponsable. Pero tamén o sería utilizala para presentar todas as persoas migrantes como delincuentes, invasoras ou ameazas.

Estamos, polo tanto, ante unha emerxencia fronteiriza, humanitaria e administrativa. Negar a súa gravidade sería irresponsable. Pero tamén o sería utilizala para presentar todas as persoas migrantes como delincuentes, invasoras ou ameazas.

Para comprender o que está a suceder debemos diferenciar tres cuestións: os feitos confirmados, as posibles causas e os rumores que están a circular.

Que aconteceu en Ceuta?

Durante os días anteriores ao 30 de xullo xa se producira un aumento importante das entradas a nado. A situación agravouse cando grandes grupos de persoas se concentraron no lado marroquí e atravesaron diferentes puntos do perímetro fronteirizo e do espigón do Tarajal.

As forzas de seguridade españolas quedaron axiña desbordadas. O Goberno mobilizou unidades do Exército de Terra para apoiar a Garda Civil, mentres España e Marrocos reforzaban a súa coordinación para recuperar o control da fronteira. Ao día seguinte, as autoridades marroquís despregaran máis efectivos e medios antidisturbios, reducindo considerablemente os cruces.

Por que aconteceu?

Por que aconteceu?

Non existe unha única explicación. As migracións son fenómenos complexos nos que coinciden factores económicos, sociais, políticos, xeográficos e persoais.

1. Un rumor sobre as devolucións na fronteira

O 8 de xullo, o Tribunal Supremo confirmou que o mecanismo excepcional coñecido como «rexeitamento na fronteira» ou «devolución en quente» non se pode aplicar ás persoas interceptadas en alta mar cando intentan chegar a nado a Ceuta ou Melilla.

A sentenza non recoñece un dereito a permanecer en España nin impide que se tramite unha devolución. O que establece é que esas persoas deben pasar polo procedemento administrativo ordinario, con identificación, asistencia xurídica e posibilidade de solicitar protección internacional cando proceda.

Segundo o Ministerio do Interior, redes dedicadas ao tráfico de persoas terían utilizado esta resolución de forma enganosa, difundindo a idea de que quen conseguise chegar a nado xa non podería ser devolto. Esa mensaxe, amplificada nas redes sociais e nas aplicacións de mensaxería, tería animado numerosos mozos a dirixirse cara á fronteira.

Unha sentenza que esixe garantías legais acabou transformada nunha mensaxe falsa: «se chegas a nado, quedas en España». Iso non é o que di a resolución xudicial.

2. A actuación de Marrocos na fronteira

Varios medios informaron de que, durante os momentos de maior afluencia, algúns puntos do lado marroquí quedaron sen unha vixilancia efectiva e determinados axentes retiráronse ante o avance das multitudes. Posteriormente, Marrocos volveu despregar efectivos, canóns de auga e outros medios para impedir novos cruces.

Este cambio repentino no control fronteirizo xerou sospeitas sobre unha posible utilización política da migración, como xa ocorreu durante a crise diplomática de maio de 2021.

O que si resulta evidente é que a cooperación de Marrocos é determinante. Cando o control fronteirizo funciona, os cruces diminúen. Cando se debilita ou desaparece, Ceuta queda exposta a unha presión difícilmente asumible.

O que si resulta evidente é que a cooperación de Marrocos é determinante. Cando o control fronteirizo funciona, os cruces diminúen. Cando se debilita ou desaparece, Ceuta queda exposta a unha presión difícilmente asumible.

3. Falta de expectativas entre a mocidade marroquí

As redes sociais poden explicar por que tantas persoas se mobilizaron ao mesmo tempo, pero non explican por que estaban dispostas a arriscar a vida.

Para unha parte da mocidade, Europa representa a posibilidade —real ou idealizada— de atopar emprego, axudar economicamente á súa familia ou construír un proxecto de vida. Esa expectativa non converte a viaxe en segura nin garante que vaian obter a residencia, pero axuda a comprender por que un rumor pode xerar unha mobilización tan rápida.

Para unha parte da mocidade, Europa representa a posibilidade —real ou idealizada— de atopar emprego, axudar economicamente á súa familia ou construír un proxecto de vida. Esa expectativa non converte a viaxe en segura nin garante que vaian obter a residencia, pero axuda a comprender por que un rumor pode xerar unha mobilización tan rápida.

4. A situación xeográfica de Ceuta

Ceuta é unha cidade española situada no norte de África e unha das poucas fronteiras terrestres entre a Unión Europea e o continente africano. Esa singularidade convértea nun lugar sometido periodicamente a unha forte presión migratoria.

As persoas que chegan non forman un grupo homoxéneo. Algunhas buscan oportunidades laborais; outras poden estar fuxindo de violencia, persecución ou situacións de explotación; algunhas son menores sen acompañamento familiar e outras foron captadas por redes que lles ofrecen información falsa.

Cada situación debe estudarse individualmente.

Os principais bulos e mensaxes xenófobas

As situacións de desorde e incerteza son especialmente propicias para a propagación de rumores. Algúns buscan xerar visitas e repercusión nas redes sociais. Outros pretenden converter un problema de xestión fronteiriza nun enfrontamento entre a poboación española e as persoas migrantes.

Bulo 1: «Isto é unha invasión organizada polos migrantes»

A chegada é extraordinariamente numerosa e supón un problema real de seguridade, acollida e xestión. Pero non estamos ante unha invasión militar nin ante un exército organizado.

Trátase principalmente de poboación civil que se desprazou aproveitando un colapso temporal dos controis fronteirizos. Utilizar o termo «invasión» presenta todas esas persoas como combatentes ou inimigos e facilita que se xustifique a violencia contra elas.

Recoñecer que existe unha emerxencia non esixe deshumanizar as persoas que participan nela.

Bulo 2: «Viñeron pola regularización extraordinaria de 2026»

É falso.

Relacionar ambas as cuestións pretende desacreditar unha medida dirixida a persoas que levaban meses ou anos vivindo e traballando en España, pero non ten fundamento xurídico.

Relacionar ambas as cuestións pretende desacreditar unha medida dirixida a persoas que levaban meses ou anos vivindo e traballando en España, pero non ten fundamento xurídico.

Bulo 3: «O Tribunal Supremo prohibiu devolver a calquera migrante»

Tamén é falso.

O Supremo limitou unha modalidade concreta de devolución inmediata: o rexeitamento na fronteira das persoas que son interceptadas no mar cando intentan entrar a nado.

Iso non impide iniciar procedementos de devolución conforme á Lei de Estranxeiría. Tampouco impide comprobar a identidade da persoa, determinar se é menor, estudar unha eventual solicitude de asilo ou executar o seu retorno cando legalmente corresponda.

A sentenza non concede residencia automática. Esixe que a Administración cumpra o procedemento e respecte as garantías legais.

Bulo 4: «Todos recibirán papeis e axudas económicas»

Entrar irregularmente en Ceuta non concede automaticamente unha autorización de residencia, un permiso de traballo nin unha prestación económica permanente.

As persoas adultas deben ser identificadas e a súa situación administrativa examinada. Algunhas poderán solicitar protección internacional; outras serán obxecto de procedementos de devolución; e as persoas especialmente vulnerables poderán recibir atención humanitaria temporal.

O Programa estatal de Atención Humanitaria ofrece aloxamento, alimentación, atención sanitaria básica, roupa, orientación xurídica e apoio psicolóxico a persoas vulnerables que carecen de recursos. Non é un salario nin unha paga concedida a calquera persoa estranxeira polo simple feito de chegar a España.

Atender unha persoa que chega mollada, ferida ou famenta non é un privilexio. É unha actuación humanitaria básica.

Bulo 5: «Son delincuentes e veñen cometer delitos»

A responsabilidade penal é individual. Se unha persoa comete un roubo, unha agresión ou calquera outro delito, debe ser investigada e, se procede, sancionada.

Pero un incidente protagonizado por unha persoa non converte en delincuentes a decenas de miles. A nacionalidade, a cor da pel ou a situación administrativa non permiten determinar quen cometerá un delito.

Tamén sería irresponsable negar que unha concentración de miles de persoas sen aloxamento, comida nin información pode provocar problemas de convivencia ou seguridade. Precisamente por iso é necesario organizar rapidamente a acollida, evitar que as persoas queden abandonadas na rúa e manter unha presenza axeitada dos servizos públicos.

A seguridade protéxese mediante organización, recursos e aplicación da lei, non mediante acusacións colectivas.

Bulo 6: «Ceuta e a súa poboación teñen que asumir soas o problema»

Ceuta é a porta de entrada, pero a fronteira que está a xestionar é tamén a fronteira exterior de España e da Unión Europea.

A solidariedade territorial non é opcional. O novo marco europeo de migración e asilo establece que os Estados e territorios sometidos a unha presión extraordinaria non deben afrontar sós estas situacións.

Trasladar persoas a recursos adecuados da península, repartir a atención dos menores entre diferentes comunidades e financiar os dispositivos de emerxencia non significa ignorar as preocupacións da poboación ceutí. Significa responder a elas.

Que medidas deberían adoptarse?

Recuperar o control da fronteira sen poñer vidas en perigo

Recuperar o control da fronteira sen poñer vidas en perigo

España e Marrocos deben manter unha coordinación permanente para evitar novos cruces masivos. O reforzo do control fronteirizo debe ir acompañado de equipos de salvamento marítimo e protocolos que impidan máis mortes.

Unha fronteira controlada non é unha fronteira na que se permite que as persoas afoguen.

Rexistrar e identificar individualmente as persoas

É necesario saber quen entrou, detectar menores de idade, localizar familias, identificar posibles vítimas de trata e comprobar quen precisa protección internacional.

As devolucións colectivas, sen identificación nin posibilidade de alegar circunstancias persoais, ademais de seren xuridicamente problemáticas, poden provocar que menores, refuxiados ou vítimas de explotación sexan entregados a situacións de perigo.

Reforzar a acollida e desconxestionar Ceuta

A permanencia de miles de persoas en rúas, parques ou instalacións improvisadas incrementa tanto o sufrimento humano como os problemas de convivencia.

Deben habilitarse recursos temporais dignos e organizar traslados ordenados cara a outros centros cando resulte legalmente posible. Os menores non acompañados necesitan protección específica e non poden recibir o mesmo tratamento administrativo que as persoas adultas.

Informar con rapidez e en varias linguas

A desinformación desempeñou un papel relevante nesta crise. España, Marrocos e a Unión Europea deben difundir mensaxes claras en árabe, francés, castelán e outras linguas utilizadas na rexión.

É necesario explicar que cruzar irregularmente non garante a residencia, que a sentenza do Supremo non impide as devolucións e que intentar rodear o espigón a nado pode resultar mortal.

Investigar as redes que difundiron información falsa

Debe investigarse quen organizou os grupos de mensaxería, quen difundiu instrucións e quen puido obter beneficios económicos do movemento de persoas.

Tamén debe aclararse de forma transparente se existiu unha decisión política de relaxar o control fronteirizo. As sospeitas non poden substituír unha investigación, pero tampouco deben ser ignoradas.

Crear vías legais e acordos de mobilidade

Mentres a única opción visible para moitos mozos sexa saltar un valado ou entrar no mar, as redes seguirán tendo capacidade para captar persoas.

España e Marrocos poden ampliar programas de contratación en orixe, formación profesional, mobilidade xuvenil, estudos e traballo temporal. Estas vías deben ser controladas e axustadas ás necesidades laborais, pero ofrecen unha alternativa máis segura e ordenada.

Actuar sobre as causas estruturais

A cooperación con Marrocos non pode limitarse ao pagamento de medios de vixilancia. Debe incluír emprego xuvenil, formación, emprendemento, desenvolvemento local e redución das desigualdades territoriais.

O control fronteirizo pode deter unha chegada concreta. Só a existencia de expectativas reais pode reducir a presión migratoria a longo prazo.

Ni racismo nin negación do problema

O acontecido en Ceuta é grave. Hai unha fronteira desbordada, servizos públicos sometidos a unha enorme presión, persoas falecidas e unha poboación local lexitimamente preocupada.

Defender os dereitos humanos non significa negar estes feitos. Significa responder sen converter todas as persoas migrantes en culpables colectivos.

Desde SenValos consideramos que unha política migratoria responsable debe ser capaz de manter o control das fronteiras, combater as redes de tráfico, aplicar a lexislación, protexer a poboación local e garantir un trato digno ás persoas que chegan.

O racismo non achega solucións. Só transforma unha emerxencia que precisa xestión, cooperación e recursos nun conflito entre persoas que non son responsables das súas causas.

Para comprender Ceuta debemos rexeitar dúas simplificacións: que aquí non pasa nada e que quen chega son os nosos inimigos. A realidade é máis complexa, e precisamente por iso precisa información rigorosa, institucións eficaces e unha sociedade que non permita que o medo substitúa os feitos.

En SenValos, cremos firmemente no poder da comunidade e a importancia de cada voz na construción dunha sociedade máis xusta e inclusiva. Hoxe, convidámosche a ser parte dun momento crucial na historia de España e de todas as persoas que atoparon nela un lugar para chamar fogar.

O goberno abriu a Consulta Pública Previa sobre a modificación do regulamento da Lei Orgánica 4/2000, relativa aos dereitos e liberdades dos estranxeiros en España e a súa integración social, tras a súa última reforma pola Lei Orgánica 2/2009. Esta é unha oportunidade única para influír en como o noso país aborda cuestións vitais de dereitos humanos, integración e convivencia.

Que Significa Isto?

A Lei Orgánica 4/2000, modificada por última vez pola Lei Orgánica 2/2009 e regulamentada polo Real Decreto 557/2011, é o marco legal que define os dereitos e liberdades das persoas estranxeiras en España, así como a súa integración social. A modificación do seu regulamento representa unha oportunidade para adaptar a lexislación ás realidades actuais, enfrontar desafíos emerxentes e mellorar a vida de millóns de persoas.

Por Que É Importante A túa Participación?

A túa voz é esencial porque:

• Humaniza a lei: Detrás de cada artigo e cláusula hai persoas e familias cuxas vidas son directamente impactadas. A túa perspectiva pode axudar a garantir que as leis promovan a dignidade e o respecto por todos.
• Promove a inclusión: Ao participar, contribúes a crear unha sociedade máis acolledora e comprensiva, onde todos teñan as mesmas oportunidades de prosperar.
• Inflúe no cambio: É a túa oportunidade para ser parte do cambio, achegando ideas e suxestións que poden ser consideradas na reforma do regulamento.

Como Podes Participar?

Participar na consulta pública é máis fácil do que pensas. Aquí explicámosche como:

1. Infórmache: Le o documento da Consulta Pública Previa dispoñible no sitio web oficial do goberno. Comprender os puntos crave axudarache a formular as túas achegas.
2. Reflexiona: Pensa en como a lei e o seu regulamento afectan ou poderían afectar as persoas estranxeiras en España. Considera tanto as túas experiencias persoais como as daqueles á túa ao redor.
3. Comparte a túa opinión: Envía os teus comentarios, suxestións e preocupacións a través das canles oficiais proporcionadas: https://expinterweb.inclusion.gob.es/iparticipa/form/2024007 (lembra, terás que ter certificado dixital, DNI electrónico, Cl@ve PIN ou Cl@ve Permanente para poder acceder e participar)

Cada Voz Conta

Lembra, o prazo para participar finaliza o 24 de marzo de 2024. Este é o momento de alzar a túa voz e contribuír á creación dun regulamento que reflicta os valores de igualdade, respecto e solidariedade que todos merecemos.

Desde SenValos, animámosche a participar e a compartir esta información cos teus amigos, familiares e redes sociais. Xuntos, podemos facer unha diferenza significativa na vida de moitas persoas e no futuro da nosa sociedade.

A túa participación non só é valiosa; é esencial. Fagamos oír as nosas voces por un futuro máis inclusivo e xusto para todos!