O Criterio de Xestión 1/2026, publicado o 7 de xaneiro de 2026 pola Dirección Xeral de Xestión Migratoria, marca un antes e un despois na aplicación do Regulamento de Estranxeiría en España cando unha persoa estranxeira menor de idade sofre unha enfermidade grave sobrevida durante a súa estancia no país. Trátase dun avance normativo relevante non só desde o punto de vista xurídico, senón tamén desde unha perspectiva social, sanitaria e de dereitos humanos.
https://www.inclusion.gob.es/w/direccion-general-de-migraciones
O obxectivo do novo criterio é claro e explícito: unificar a actuación das oficinas de Estranxeiría e garantir o interese superior do menor, evitando interpretacións restritivas que, na práctica, xeraron situacións de separación familiar en contextos de extrema vulnerabilidade. Noutras palabras, recoñécese que a protección da saúde dun menor non pode abordarse de forma illada, senón integrada na súa realidade familiar e emocional.
O contexto normativo: da excepción humanitaria á protección familiar
Ata agora, o marco xurídico de referencia atopábase no antigo artigo 126.2 do Regulamento de Estranxeiría, que permitía conceder unha autorización de residencia temporal por razóns humanitarias a persoas estranxeiras que padecesen unha enfermidade grave en España, sempre que a atención sanitaria necesaria non estivese dispoñible no seu país de orixe.
No caso das persoas menores de idade, esta autorización podía estenderse, de maneira limitada, a un dos proxenitores ou titores que se atopase en territorio español. Porén, esta interpretación parcial deixaba fóra outros membros esenciais do núcleo familiar, como irmáns e irmás, xerando situacións de incerteza xurídica e, nalgúns casos, unha ruptura forzada da contorna de coidados do menor.
Esta aplicación restritiva entraba en contradición con principios amplamente recoñecidos no ámbito do dereito internacional e da protección da infancia, especialmente coa idea de que o benestar do menor depende da súa estabilidade emocional, afectiva e familiar, ademais da atención médica.
A doutrina do Tribunal Supremo: un punto de inflexión
O cambio de enfoque comeza a consolidarse coa Sentenza nº 942/2025, do 10 de xullo de 2025, do Tribunal Supremo. Nela, o alto tribunal subliña que, cando se concede unha autorización de residencia humanitaria a un menor gravemente enfermo, tamén deben poder acollerse os seus pais e nais, así como os seus irmáns e irmás menores que convivan con el.
A sentenza introduce unha idea clave: a atención sanitaria e o coidado dun menor non poden desvincularse da súa contorna familiar efectiva. Este razoamento reforza o principio do interese superior do menor e obriga as administracións públicas a adoptar unha interpretación máis ampla e coherente da normativa de estranxeiría.
O Criterio de Xestión 1/2026 recolle expresamente esta doutrina e trasládaa ao ámbito administrativo, dotándoa dun carácter operativo e homoxéneo en todo o territorio.
Principais novidades do Criterio de Xestión 1/2026
O novo criterio aclara a aplicación do artigo 128.3 do Real decreto 1155/2024 e amplía expresamente o alcance da autorización de residencia temporal por razóns humanitarias en casos de enfermidade grave de menores.
1. Ampliación das persoas beneficiarias
A autorización xa non se limita a un só dos proxenitores. A partir de agora, pode estenderse a:
- Nais e pais do menor.
- Irmás e irmáns menores de idade.
- Irmás e irmáns maiores de idade con discapacidade ou que non poidan valerse por si mesmos e necesiten apoio.
- Persoas titoras responsables do menor en España.
Este enfoque recoñece a diversidade das realidades familiares e evita solucións fragmentadas que non responden ás necesidades reais de coidado.
2. Requisito de convivencia previa
Para acollerse a esta autorización ampliada, é imprescindible que todas as persoas beneficiarias convivisen co menor en España no momento en que se produce a enfermidade. Este requisito ten unha finalidade clara: garantir que a medida protexe o núcleo familiar real e efectivo que forma parte da contorna de coidados do menor, evitando usos indebidos da figura humanitaria.
3. Informe médico obrigatorio
O criterio establece a necesidade dun informe clínico emitido pola autoridade sanitaria competente que acredite:
- Que a enfermidade é grave.
- Que require un tratamento especializado non accesible no país de orixe.
- Que a interrupción do tratamento suporía un risco grave para a saúde ou a vida do menor.
Este elemento reforza a obxectividade do procedemento e achega seguridade tanto ás persoas solicitantes como á propia Administración.
Impacto práctico e social do novo criterio
A relevancia do Criterio de Xestión 1/2026 vai máis alá da súa dimensión técnica. Na práctica, supón:
- Maior seguridade xurídica, ao establecer unha interpretación uniforme do Regulamento de Estranxeiría en todo o Estado.
- Redución de decisións desiguais entre distintas oficinas de Estranxeiría.
- Protección efectiva do benestar emocional do menor, ao evitar separacións familiares innecesarias durante procesos médicos complexos.
- Recoñecemento do papel central da familia nos procesos de coidado, recuperación e acompañamento.
Desde unha perspectiva social, este criterio corrixe unha visión excesivamente administrativa da estranxeiría e avanza cara a un modelo máis coherente cos compromisos internacionais en materia de dereitos da infancia.
A mirada de SenValos: dereitos, coherencia e futuro
Desde a ONGD SenValos valoramos este criterio como un avance necesario e aliñado cunha visión de futuro na xestión das migracións. Protexer a saúde dun menor implica tamén protexer a súa contorna afectiva, a súa estabilidade e a súa dignidade. Non se trata dunha concesión excepcional, senón dunha aplicación coherente dos dereitos fundamentais.
Este cambio normativo reforza a idea de que as políticas migratorias deben ser humanas, previsibles e baseadas en dereitos, especialmente cando afectan a nenos, nenas e adolescentes. Ao mesmo tempo, facilita o traballo das persoas profesionais que acompañan estes procesos —xurídicas, sociais e sanitarias— ao contar con criterios claros e compartidos.
Nun contexto no que os discursos simplificadores gañan espazo, decisións como esta lembran que a protección da infancia non admite atallos nin interpretacións restritivas. É un ámbito no que a lei, a ética e a responsabilidade pública deben avanzar xuntas. O Criterio de Xestión 1/2026 non resolve todos os retos do sistema de estranxeiría, pero si establece unha base sólida para seguir construíndo un modelo máis xusto, inclusivo e centrado nas persoas. E, sobre todo, pon no centro o que nunca debeu quedar á marxe: o interese superior do menor e o seu dereito a ser coidado en familia.
