![\"\"](\"https:\/\/senvalos.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Derecho-Sanidad-Migrantes-1024x591.png\")
<\/figure>\n\n\n\nQue regula exactamente o Real decreto 180\/2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n O artigo 1 do real decreto establece que o seu obxecto \u00e9 regular o procedemento de reco\u00f1ecemento do dereito \u00e1 protecci\u00f3n da sa\u00fade e \u00e1 atenci\u00f3n sanitaria con cargo a fondos p\u00fablicos das persoas estranxeiras que, atop\u00e1ndose en Espa\u00f1a, non te\u00f1an residencia legal no territorio espa\u00f1ol, as\u00ed como a forma de acreditar os requisitos previstos na Lei 16\/2003. Ademais, a exposici\u00f3n de motivos deixa claro que este desenvolvemento regulamentario se aproba sen esixir un m\u00ednimo xeral de antig\u00fcidade, precisamente para reforzar a efectividade homox\u00e9nea do dereito. <\/p>\n\n\n\n Esta precisi\u00f3n importa moito. Durante anos, moitas persoas migrantes atop\u00e1ronse con interpretaci\u00f3ns distintas, esixencias documentais cambiantes ou procedementos pouco claros. Co Real decreto 180\/2026, o Estado intenta pechar parte desa inseguridade e fixar unhas regras m\u00e1is uniformes. Non resolve todos os problemas, pero si ofrece unha base m\u00e1is s\u00f3lida para esixir que o dereito se aplique de forma real e non s\u00f3 te\u00f3rica. <\/p>\n\n\n\n Que cambia na pr\u00e1ctica para as persoas estranxeiras sen residencia legal<\/strong><\/p>\n\n\n\n A principal novidade operativa \u00e9 a declaraci\u00f3n responsable. A persoa solicitante debe presentala ante a administraci\u00f3n competente da s\u00faa comunidade aut\u00f3noma ou ante o Instituto Nacional de Xesti\u00f3n Sanitaria. Nesa declaraci\u00f3n manifesta, entre outras cuesti\u00f3ns, que non disp\u00f3n doutra cobertura sanitaria p\u00fablica por unha v\u00eda obrigatoria, que non pode exportar ese dereito desde outro pa\u00eds, que non existe unha terceira persoa obrigada ao pagamento e que non ten en vigor un visado de estancia, inscrici\u00f3n no Rexistro de Cidad\u00e1ns da Uni\u00f3n Europea ou tarxeta de identidade de estranxeiro. <\/p>\n\n\n\n A segunda novidade relevante \u00e9 que a norma non se limita a reco\u00f1ecer o dereito ao final do procedemento, sen\u00f3n que prev\u00e9 un documento provisional acreditativo desde a presentaci\u00f3n da solicitude. Isto permite acceder provisionalmente \u00e1 asistencia sanitaria con cargo a fondos p\u00fablicos mentres se resolve o expediente. Na pr\u00e1ctica, esta medida pode evitar que unha persoa quede desprotexida durante semanas ou meses pola lentitude administrativa. <\/p>\n\n\n\n A terceira cuesti\u00f3n importante \u00e9 a forma de acreditar a residencia habitual en Espa\u00f1a. O padr\u00f3n segue sendo unha v\u00eda moi \u00fatil, pero non \u00e9 a \u00fanica. O real decreto admite outras formas de proba, como certificados de escolarizaci\u00f3n ou matr\u00edcula, documentos emitidos polos servizos sociais, certificados de visitas de profesionais do traballo social en ONG de utilidade p\u00fablica, facturas de subministraci\u00f3ns, inscrici\u00f3n consular, c\u00e9dula de inscrici\u00f3n ou certificados de centros p\u00fablicos de migraci\u00f3ns. Isto \u00e9 especialmente valioso para quen ten m\u00e1is dificultades para empadroarse ou para manter unha documentaci\u00f3n administrativa estable. <\/p>\n\n\n\n Tam\u00e9n \u00e9 importante o prazo. A resoluci\u00f3n debe notificarse nun m\u00e1ximo de tres meses e, se a solicitude foi presentada pola propia persoa interesada e non se responde nese prazo, opera o silencio administrativo positivo. Ademais, unha vez reco\u00f1ecido o dereito, o documento acreditativo non caduca e mantense vixente ata que a persoa poida acceder \u00e1 asistencia sanitaria por outra v\u00eda. <\/p>\n\n\n\n Que colectivos quedan especialmente protexidos<\/strong><\/p>\n\n\n\n O real decreto reforza expresamente a atenci\u00f3n de varios colectivos vulnerables. Entre eles est\u00e1n as persoas menores de idade, as mulleres embarazadas, as persoas solicitantes de protecci\u00f3n internacional ou do estatuto de apatridia, as persoas con protecci\u00f3n temporal, as v\u00edtimas de violencia de x\u00e9nero, as v\u00edtimas de trata, as v\u00edtimas de violencias sexuais e as persoas afectadas por enfermidades de declaraci\u00f3n obrigatoria. Tam\u00e9n contempla expresamente o acceso das mulleres estranxeiras sen residencia legal \u00e1 interrupci\u00f3n voluntaria do embarazo conforme \u00e1 normativa vixente. <\/p>\n\n\n\n Este punto \u00e9 especialmente relevante no traballo social e comunitario, porque moitas veces a maior vulnerabilidade non est\u00e1 s\u00f3 na falta de documentaci\u00f3n, sen\u00f3n na suma de factores que agravan a exclusi\u00f3n: infancia, embarazo, violencia, explotaci\u00f3n ou barreiras ling\u00fc\u00edsticas e administrativas. A nova regulaci\u00f3n non elimina eses riscos, pero si fortalece o marco para que a atenci\u00f3n sanitaria non quede bloqueada por interpretaci\u00f3ns restritivas. <\/p>\n\n\n\n Como era a situaci\u00f3n en Galicia antes deste real decreto<\/strong><\/p>\n\n\n\n En Galicia, este cambio non parte de cero. A Lei 8\/2008, de sa\u00fade de Galicia, xa reco\u00f1ece que o dereito \u00e1 protecci\u00f3n da sa\u00fade e \u00e1 atenci\u00f3n sanitaria con cargo a fondos p\u00fablicos e de cobertura universal se garante a todas as persoas que residan nos concellos galegos. A propia lei engade, ademais, que esa protecci\u00f3n tam\u00e9n se garante \u00e1s persoas menores e \u00e1s mulleres xestantes que non estean inclu\u00eddas nese r\u00e9xime xeral de residencia. <\/p>\n\n\n\n Por\u00e9n, esa formulaci\u00f3n xeral conviviu durante anos cunha pr\u00e1ctica m\u00e1is complexa para as persoas estranxeiras en situaci\u00f3n administrativa irregular. Tras as restrici\u00f3ns estatais de 2012, Galicia publicou a Resoluci\u00f3n do 31 de agosto de 2012 que difund\u00eda a instruci\u00f3n sobre a prestaci\u00f3n de asistencia sanitaria a persoas sen condici\u00f3n reco\u00f1ecida de aseguradas ou beneficiarias polo INSS ou o ISM. Nese contexto, a Xunta promoveu o Programa galego de protecci\u00f3n social da sa\u00fade p\u00fablica, pensado para quen quedaba f\u00f3ra do reco\u00f1ecemento ordinario estatal e non pod\u00eda acollerse a outras v\u00edas. <\/p>\n\n\n\n Esa instruci\u00f3n galega xa contemplaba que as persoas estranxeiras non rexistradas nin autorizadas como residentes en Espa\u00f1a que se atopasen en Galicia, sen outra cobertura p\u00fablica nin posibilidade de exportala desde o seu pa\u00eds de procedencia, puidesen recibir asistencia sanitaria en varias modalidades. Entre elas estaban a atenci\u00f3n de urxencia por enfermidade grave ou accidente, a asistencia durante o embarazo, o parto e o posparto, a atenci\u00f3n \u00e1s persoas menores de 18 anos, as\u00ed como supostos vinculados \u00e1 protecci\u00f3n internacional ou \u00e1 trata. <\/p>\n\n\n\n A pr\u00e1ctica previa do Sergas: un sistema propio con categor\u00edas diferenciadas<\/strong><\/p>\n\n\n\n O propio manual de preguntas frecuentes do Sergas, actualizado en febreiro de 2024, explicaba que en Galicia a protecci\u00f3n da sa\u00fade e a atenci\u00f3n sanitaria destas persoas se tramitaba a trav\u00e9s de tres v\u00edas ou modalidades: o Programa galego de protecci\u00f3n social da sa\u00fade p\u00fablica, a modalidade de menores estranxeiros e a de mulleres embarazadas estranxeiras. Ese documento tam\u00e9n sinalaba que o programa galego daba acceso \u00e1 carteira com\u00fan b\u00e1sica, suplementaria e de servizos accesorios, as\u00ed como \u00e1 carteira complementaria de Galicia cando existise. <\/p>\n\n\n\n Ese mesmo manual lembraba que, tras a adaptaci\u00f3n galega posterior ao Real decreto lei 7\/2018, se reduciu a antig\u00fcidade m\u00ednima de empadroamento esixida, pasando a requirirse o padr\u00f3n nun concello galego e acreditar a residencia en Espa\u00f1a cunha antig\u00fcidade m\u00ednima de 90 d\u00edas; ademais, eliminouse o requisito de rendas, fixouse unha achega farmac\u00e9utica do 40 % e mant\u00edvose que a acollida ao programa deb\u00eda renovarse cada dous anos. \u00c9 dicir, Galicia xa articulara unha resposta propia, pero segu\u00eda funcionando mediante un esquema auton\u00f3mico espec\u00edfico, con requisitos e circu\u00edtos administrativos diferenciados. <\/p>\n\n\n\n Que cambia agora en Galicia co Real decreto 180\/2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n Aqu\u00ed est\u00e1 a clave do artigo. O novo real decreto estatal non borra sen m\u00e1is todo o anterior, pero si introduce un marco com\u00fan m\u00e1is garantista que Galicia debe aplicar. E ese novo marco estatal constr\u00faese sobre unha l\u00f3xica distinta \u00e1 dalg\u00fans filtros que funcionaran na pr\u00e1ctica auton\u00f3mica: non esixe un m\u00ednimo xeral de antig\u00fcidade, permite acreditar a residencia habitual por v\u00edas m\u00e1is flexibles, imp\u00f3n a entrega dun documento provisional desde a solicitude e establece silencio administrativo positivo se non se resolve no prazo. <\/p>\n\n\n\n Por iso, en Galicia, a entrada en vigor do Real decreto 180\/2026 debe lerse como un reforzo do dereito e como unha chamada a revisar a pr\u00e1ctica previa al\u00ed onde resulte m\u00e1is restritiva que a nova regulaci\u00f3n estatal. Dito de forma sinxela: se o sistema galego vi\u00f1a funcionando mediante programas ou modalidades especiais con filtros concretos, agora eses circu\u00edtos deber\u00e1n interpretarse conforme a un est\u00e1ndar estatal m\u00e1is protector. En caso de choque entre unha pr\u00e1ctica m\u00e1is restritiva e a nova norma estatal, o razoable \u00e9 esixir a aplicaci\u00f3n do r\u00e9xime m\u00e1is garantista fixado polo real decreto. <\/p>\n\n\n\n Ademais, a documentaci\u00f3n oficial do Sergas que hoxe segue accesible para a cidadan\u00eda contin\u00faa reflectindo ese modelo previo de modalidades e programa galego, baseado na actualizaci\u00f3n de 2024. Isto suxire que, en Galicia, pode ser necesaria unha adaptaci\u00f3n operativa e comunicativa para que o funcionamento real do sistema se ali\u00f1e plenamente coa nova regulaci\u00f3n estatal. <\/p>\n\n\n\n Que conv\u00e9n explicar con claridade \u00e1s persoas migrantes en Galicia<\/strong><\/p>\n\n\n\n A mensaxe \u00fatil, clara e responsable ser\u00eda esta: si, o novo real decreto mellora de forma importante o acceso \u00e1 sanidade p\u00fablica para persoas estranxeiras sen residencia legal, tam\u00e9n en Galicia, pero segue sendo importante facer ben a solicitude e conservar a documentaci\u00f3n presentada. Non abonda con repetir que \u00abxa hai sanidade universal\u00bb se despois a persoa non sabe que pedir, que documentos levar ou que facer se lle po\u00f1en obst\u00e1culos. <\/p>\n\n\n\n En Galicia, conv\u00e9n actuar con criterio. Primeiro, \u00e9 importante reunir a documentaci\u00f3n de identidade dispo\u00f1ible e calquera proba de residencia habitual en Espa\u00f1a ou en Galicia. Segundo, se existe dificultade co padr\u00f3n, debe lembrarse que o real decreto permite outras formas de acreditaci\u00f3n. Terceiro, desde o momento en que se presenta a solicitude debe pedirse o documento provisional acreditativo, porque ese documento \u00e9 clave para acceder provisionalmente \u00e1 asistencia sanitaria mentres se resolve o expediente. E cuarto, se non hai resposta en tres meses, o silencio administrativo \u00e9 positivo cando a solicitude a presenta a propia persoa interesada. <\/p>\n\n\n\n Tam\u00e9n conv\u00e9n ter presente que algunhas persoas procedentes de determinados pa\u00edses poden necesitar acreditar que non poden exportar o dereito sanitario desde o seu pa\u00eds de orixe ou procedencia. Ese detalle pode ser decisivo nalg\u00fans expedientes e, polo tanto, merece un acompa\u00f1amento adecuado para evitar erros que despois atrasen o acceso real ao sistema. <\/p>\n\n\n\n O que significa esta reforma no fondo<\/strong><\/p>\n\n\n\n M\u00e1is al\u00e1 do procedemento, o Real decreto 180\/2026 ten un valor pol\u00edtico e social evidente. Reco\u00f1ece que a sa\u00fade p\u00fablica non pode sosterse sobre un modelo de exclusi\u00f3n sanitaria para quen xa vive no noso pa\u00eds e forma parte da comunidade, a\u00ednda que a s\u00faa situaci\u00f3n administrativa non estea regularizada. Tam\u00e9n reco\u00f1ece que a desigualdade territorial e as barreiras burocr\u00e1ticas terminan afectando non s\u00f3 as persoas migrantes, sen\u00f3n tam\u00e9n a coherencia do propio sistema p\u00fablico de sa\u00fade. <\/p>\n\n\n\n Nun territorio como Galicia, onde xa exist\u00edan ferramentas auton\u00f3micas previas, o reto agora non \u00e9 comezar desde cero, sen\u00f3n adaptar a pr\u00e1ctica para que o dereito se exerza con m\u00e1is claridade, menos arbitrariedade e menos obst\u00e1culos. Ese ser\u00e1 o verdadeiro term\u00f3metro da reforma: non s\u00f3 o que di o BOE, sen\u00f3n como se atende as persoas no centro de sa\u00fade, como se tramitan as solicitudes e como se responde cando algu\u00e9n necesita asistencia e non encaixa facilmente nos circu\u00edtos administrativos tradicionais. <\/p>\n\n\n\n Conclusi\u00f3ns<\/strong><\/p>\n\n\n\n Desde a ONGD SenValos valoramos positivamente calquera avance normativo que contrib\u00faa a facer efectivo o dereito \u00e1 sa\u00fade das persoas migrantes e doutros colectivos en situaci\u00f3n de vulnerabilidade. A publicaci\u00f3n do Real decreto 180\/2026 vai nesa direcci\u00f3n: achega m\u00e1is seguridade xur\u00eddica, reduce barreiras e pode axudar a que o acceso \u00e1 atenci\u00f3n sanitaria p\u00fablica dependa menos do territorio, do criterio de cada oficina ou da capacidade individual de cada persoa para enfrontarse soa a procedementos complexos. <\/p>\n\n\n\n Ao mesmo tempo, conv\u00e9n ser rigorosas e rigorosos. O cambio normativo \u00e9 importante, pero a s\u00faa eficacia real depender\u00e1 de como se aplique en cada comunidade aut\u00f3noma e, no caso de Galicia, de como se adapte a pr\u00e1ctica previa do Sergas ao novo marco estatal. Por iso ser\u00e1 fundamental seguir de preto as instruci\u00f3ns, criterios e actualizaci\u00f3ns administrativas que se publiquen nas pr\u00f3ximas semanas ou meses. <\/p>\n\n\n\n Se es unha persoa migrante e tes d\u00fabidas sobre como solicitar este dereito en Galicia, ou se formas parte dunha entidade social, dun servizo comunitario ou dun equipo profesional que acompa\u00f1a a poboaci\u00f3n migrante, buscar orientaci\u00f3n a tempo pode evitar moitos bloqueos<\/strong>. Comprender ben a documentaci\u00f3n necesaria, saber que facer se non existe un padr\u00f3n actualizado ou identificar cando debe entregarse o documento provisional pode marcar a diferenza entre ter un dereito reco\u00f1ecido s\u00f3 no papel ou poder exercelo de verdade. <\/p>\n\n\n\n